رنگ فرش ؛ دستیابی به رنگ مورد نیاز در قالی بافی ؛ در روش رنگرزی سنتی با توجه به نیاز برای بدست آوردن رنگهای تازه و بدیع در هنر و صنعت فرش و دیگر هنرهای وابسته و عبور از مانع محدود سه رنگ اصلی (قرمز، زرد، آبی) می توان از میکس کردن  مواد رنگ طبیعی استفاده كرد كه البته در این امرآگاهی  و پیشینه  پیشرفته  كاربرد فراوانی دارد.

رنگ فرش اصلی موجود در طبیعت(قرمز، زرد، آبی) با استفاده از رنگدانه های طبیعی پدید می آیند و این تجربه  و آگاهی وابسته  به  روشهای عملی  آن از گذشته های دور  به وجود آمده است  و توسط افراد مورد استفاده قرار گرفته است .

رنگ قرمز: برای دستیابی به  رنگ قرمز به طور عمده می توان  از قرمز دانه یا روناس بهره گرفت.

رنگ زرد: این رنگ بیشتر اسپرك، زعفران و برخی مواد دیگر استخراج  می شود.

رنگ آبی: این رنگ به طور عمده  از نیل به دست می آید  اما برای دستیابی به  رنگهای تركیبی  مثل انواع سبزها، بنفشها و یا هر رنگی دیگر از روشهای تركیبی استفاده می شود.

رنگ بنفش: برای بدست آوردن این رنگ، خامه پشم را پس از رنگ كردن با روناس یا قرمز دانه قلیایی می كنند.

رنگ سبز: در این روش خامه پشم را پس از رنگ كردن با اسپرك یا چوب زرد آن را وارد خم می كنند و با همین روشهای تركیبی می توان نسبت به تهیه كلیه رنگها این روش را انجام داد. بعلاوه  برای بدست آوردن روشنی و سیری رنگ می توان با كنترل عواملی همچون مدت زمان رنگرزی، غلظت رنگ و … به مطلوبیت لازم برسیم

مواد رنگزای طبیعی: بسیاری از مواد مورد نیاز  در كار رنگرزی الیاف مورد استفاده در صنعت و هنر فرشبافی مواد رنگزای طبیعی هستند.

رنگ فرش

  1. اسپرك ۲٫ اسكوتی ۳٫ انار۴٫ بقم ۵٫تمشك ۶پوست پیاز۷٫جفت ۸٫روناس ۹٫زعفران۱۰٫٫سماق ۱۱٫شیرین بیان ۱۲٫قرمزدانه

۱۳٫نیل ۱۴٫پوست گردو ۱۵٫زرشك۱۶٫٫گل زلیل ۱۷٫برگ توت ۱۸٫هلیله۱۹٫ گل رنگ ۲۰٫سرخس ۲۱٫سرساور

اسپرك: این ماده رنگی توانایی  تولید رنگهای زرد، طلایی و نارنجی را دارا است. برای استخراج  رنگهای فوق  لازم است كه در حمام رنگ از دندانه های مختلف استفاده شود تا این تمایز و تنوع رنگ پدید آید.

انار: این ماده رنگی قابلیت تولید رنگهای كرم، زرد تیره، نخودی، قهوه ای روشن  بدست آورد.

بقم: این ماده رنگی اغلب  برای استخراج  رنگ مشكی كرومی استفاده می شود و همینطور می توان رنگهای مختلف دیگری مثل ارغوانی روشن، بنفش، بنفش سیر،خاكستری روشن، خاكستری سیر را با افزودن  و یا دندانه كردن با موادی مثل همچون زاج سفید، مس آهن و كروم بدست آورد.

تمشك: با این ماده رنگزا می توان رنگ خاكستری تیره را بدست آورد.

پوست پیازكه از این ماده رنگی می توان رنگهای مسی، نارنجی، پوست پیازی و با صورتی استخراج کرد  برای رسیدن به این هدف  باید با استفاده از دندانه های مناسب و نسبت تركیبات آنها عمل رنگرزی صورت گیرد. این رنگ جزو رنگ های برند است.

جفت با پوست بلوط: با استفاده از این ماده رنگزا می توان رنگ نخودی و رنگ طلایی به دست آورد. باید در نظر داشت كه این ماده به علت وجود ماده زوجی به دندانه كردن نیاز ندارد.

روناس: از این ماده رنگی به جهت  اهمیت و دارا بودن قابلیتهای فراوان می توان رنگهای بسیاری مانند بنفش، نارنجی، دوغی،قرمز، قرمز مایل به قهوه ای، قرمز مایل به بنفش و رنگهای تیره بدست آورد.

برای دستیابی  به این رنگها املاح كه به عنوان دندانه مورد استفاده قرار می گیرند شامل: بیكرومات پتاسیم، زاج سفید، سولفات مس، سولفات آهن، كلر و قلع می باشند و با استفاده از مواد رنگی دیگر نیز می توان تركیبات جدیدی به وجود آورد.

جهت دستیابی به  پشت گلی، قرمز كمرنگ و سرخابی بوسیله  روناس از دندانه قلع استفاده نمود.

رنگ فرش

معمولاً برای رنگرزی روناس بیشتر از دندانه های قلع  استفاده می شود ولی بعضا برای بدست آوردن رنگهای ویژه ایی  از دندانه مس و آهن نیز استفاده می شود. این دندانه ها باعث كدری رنگ می شوند.

زعفران: با استفاده از دندانه زاج سفید و بهره گیری از زعفران می توان به رنگ نارنجی مایل به قرمز دست یافت. این ماده رنگزا بعلت قیمت بالا و حتی تقلیلات موجود در آن كمتر مصرف می شود و چنانچه لازم باشد اغلب  در فرش های  ابریشمی مورد استفاده قرار می گیرد.

سماق: با استفاده از دندانه های مختلف و بهره گیری از سماق می توان رنگهای خرمایی روشن، خاكستری، زرد، سیاه و سبز روشن را به دست آورد.

تهیه رنگهای دیگر:

ب)آبی تیره مایل به سیاه : با استفاده از سولفات آهن به عنوان دندانه حاصل می گردد.

ج) سبز روشن: مواد قلیایی اضافه باعث تولید این رنگ می شوند.

د) زرد: با استفاده از مواد اسیدی این رنگ را تهیه می كنند.

قرمز دانه: یكی از مهم ترین مواد بای تهیه رنگهای قرمز طبیعی است. از این رو با دندانه های گوناون می توان رنگهایی از آن بدست آورد. كه ذیلاً نمونه هایی از رنگهای مذكور آورده شده است.

قرمز شفاف: با دندانه قلع سرخابی با دندانه جیوه ارغوانی با دندانه كروم.

شرابی مایل به بنفش با دندانه مس

صورتی با دندانه منیزیم

سبز با دندانه اورانیوم

قرمز لاكی:با دندانه زاج

بنفش كدر با دندانه باریم

خاكستری تیره با دندانه آهن

قرمز مایل به قهوه ای با دندانه سرب

قرمز شفقی با دندانه روی

نیل: از حائز اهمیت ترین رنگهایی است كه رنگ ابی طبیعی را به وجود می آورد و اما به همان نسبت از مطلوبیت ویژه ایی  برخوردار است. نكات حساس وظریفی  نیز در رنگرزی آن وجود دارد كه در صورت عدم توجه به آنها نتیجه مطلوبی حاصل نمی شود. بنابراین باید با دقت به نكات زیر توجه شود و توجه به این اصل که  تنها در محیط قلیایی قابل حل شدن است.

پوست گردو: این گیاه از سنتی ترین  گیاهانی است كه برای رنگرزی جهت تهیه رنگهای قهوه ای، قهوه ای تیره، خاكستری تیره و مشكی مورد استفاده قرار می گیرد و برای رنگرزی این ماده رنگی به علت دارا بودن ماده زوجی نیازی  نیست دندانه استفاده شود زیرا وجود همین دندانه ها ست كه رنگهای دیگر را نیز پدید می آورد.

رنگ فرش

رنگ نارنجی: با استفاده از دندانه زاج سفید و ۳ درصد اسید اگزالیك حاصل می گردد.

رنگ قهوه ای روشن: با استفاده از دندانه بی كربنات پتاسیم حاصل می شود.

قهوه ای متوسط: با استفاده از دندانه سولفات مس حاصل می گردد.

رنگ نارنجی: این نوع رنگ نارنجی با استفاده از كلروراستاتر حاصل می گردد.

زرشك وحشی: از اتین گیاه می توان رنگ زرد بدست آورد ولی زرشك وحشی در كنار آب كلر رنگ قرمز به دست می آید.

تهیه رنگ زرد با زرشك وحشی: رنگرزی  با زرشک وحشی كه با استفاده از ریشه این گیاه انجام می گیرد بسیار ساده است.

گل ذلیل(گل زرد): از این گیاه می توان رنگ زرد زیبایی و درخشانی  به دست آورد و همچنین   با رنگ كردن الیاف این ماده رنگی با نیل بعنوان رنگرزی حمام دوم،رنگ سبز زیبایی نیز حاصل می شود.

قوت: این گیاه دارای مواد مختلف رنگ داری است كه با استفاده از آنها می توان رنگهای متفاوت به شرح ذیل به دست آورد.

سبز مغز پسته ای: با استفاده از اسید كلریدریك غلیظ حاصل می شود.

قهوه ای تا زرد(كاهی): با استفاده از نسبتهای مختلف اسید نیتریك به دست می آید .

لاك زرد: با استفاده از زاج سفید یا كربنات سدیم حاصل می گردد.

هلیله: این ماده رنگی در دو نوع هلیله سیاه و هلیله زرد وجود دارد كه می توان از آنها رنگهای قهوه ای، زرد و انواع خاكستری را حاصل کرد

گل رنگ(كانشه): از این گیاه می توان رنگ زرد به دست آورد.

سرخس عقابی: با این گیاه می توان رنگهای زرد، سبز مایل به زرد و خاكستری تیره را بدست آورد.

رنگ فرش ؛ مواد رنگزای شیمیایی:

صد سال پیش دانشمندی به نام پركین رنگ مصنوعی را از تقطیر ذغال سنگ به دست آورد و تا کنون  تلاش تمامی كارخانجات تولید و ساخت رنگ بر این اصل  طرح ریزی شده است . كه با تنوع عظیمی  تولیدات رنگ مصنوعی را روانه بازار مصرف نماید. ولی با پیشرف  علم  رنگ سازی هر روز بیش از گذشته  از کمبودهای  این محصولات كاسته شده است.

هر چند كه این محصولات مصنوعی  قابلیت این را که بتواند  جای واقعی رنگهای طبیعی را بگیرد را نداشته  اما به علت نیاز بسیار زیاد  جوامع انسانی به رنگ و همچنین ارزان بودن رنگهای شیمیایی توجه و استفاده از این رنگها رونق  یافته است. البته جای افسوس دارد كه برای اولین بار در ایران رنگهای باز یك كه همان رنگهای جوهری هستند برای رنگ كردن الیاف فرش مورد استفاده قرار گرفت كه این رنگها نه دارای ثبات و كیفیت خوبی بودند ولی رنگهای شیمیایی كه امروز برای الیاف مورد استفاده قرار می گیرند رنگهای خوبی هستند. این موضوع تأثیر بسزایی در بازاریابی و برند سازی فرش دارد.

سارا ثقفی

Leave a Reply