طرح های نوزده گانه فرش دستباف ايران

طرح های نوزده گانه فرش دستباف ايران عبارتند از :

1491012211161737188118125188163020249116104 277539222478791348514818234207212107114

گروه ۱- طرح های آثارباستانی و ابنیه اسلامی

كلیه ی طرح هایی كه تشكیل یافته  از نقش ها  و شكل های  تزیینی بناها ، عمارت ها  و كاشیكاری های آنها می باشند در این گروه جای دارند.البته طراحان فرش دستباف در برخی از طرح های اصلی نقوش این بناها حسب سلیقه خود تغییراتی را وارد نموده اند اما ساختار و تشابه اصلی طرح فرش با طرح اصلی بنا كاملاً حفظ گردیده است . مشهور ترین  طرح های این گروه شامل:

گنبد مسجد شیخ لطف الله ، سر در امامزاده محروق، گنبد  مسجد امام ، تخت جمشید، طاق بستان ، مسجد جامع اصفهان و…

گروه ۲- طرح های شاه عباسی

شالوده كلیه طرح های شاه عباسی بر اساس كاربرد گل معروف شاه عباسی در این طرح است. در این طرح های گل های شاه عباسی به همراه بندهای ختایی و گهگاه تلفیق آنها با اسلیمی ها، انواع مختلفی از نقش های  فرش را نشان  می دهند . انواع طرح های این گروه عبارتند از لچك ترنج شاه عباسی ، افشان شاه عباسی ، شاه عباسی درختی ، شاه عباسی شیخ صفی ، شاه عباسی جانوری و…

گروه ۳- طرح های اسلیمی

اساس اصلی این طرح بر مبنای گردش منظم و به غایت سنجیده بندهای اسلیمی است. از آنجایی كه طرح های  اسلیمی خود دارای انواعی است لذا با توجه به نوع و شكل آن نیز می توان طرح های اسلیمی را طبقه بندی نمود . معروف ترین طرح آن ، اسلیمی دهان اژدهاست. در این نوع اسلیمی انتهای هر بند اسلیمی به دو شاخه تقسیم شده و حالتی شبیه به فكین اژدها را به وجود می آورد . انواع مختلف طرح اسلیمی عبارتند از: اسلیمی بندی ، اسلیمی افشان ، اسلیمی لچك و ترنج و…

گروه ۴- طرح های اقتباسی

شایان ذكر است اكثر طرح های این گروه شباهت زیادی به طرح های فرش مناطق مرزی ایران و كشورهای همسایه و حتی سایر كشورها دارد و به همین دلیل آنها را اقتباسی می نامند مانند طرح های معروف به قفقازی و گوبلنی

گروه ۵- طرح های افشان

در این طرح تمامی بند ها و نگاره های فرش پیوستگی و ارتباط كاملی دارند، به نحوی كه به نظر می رسد نقاش از هنگام شروع طرح تا پایان آن قلم از كاغذ برنداشته و یك ارتباط منسجم بین قسمت های مختلف نقش به وجود آورده . به عبارت شیواتر همان گونه كه از نام نقوش این گروه پیداست ، تمامی گل و برگ ها و بندهای موجود در طرح ، در متن فرش گسترده و افشان شده اند . طرح های افشان اصولاً به گونه ای طراحی می شوند كه هیچ یك از گل و برگ های قرینه نداشته و اصول قرینه نگاری در ان وجود ندارد . انواع مختلف طرح های افشان عبارتند از:

افشان دسته گلی ، افشان حیوان دار، افشان ختایی و…

گروه ۶- طرح های واگیره ای

طرح اصلی آن به شكلی است كه سرتاسر فرش هم از جهت طول و هم ازجهت عرض به قطعات یكسان و منظم  تقسیم شده و هر قسمت توسط خطوط یا بندهایی به قسمت كناری می پیوندد و به این ترتیب از به هم پیوستن این قسمت ها و بندهای آنها ، كل طرح به وجود می آید. طرح های اصلی این گروه عبارتند از: بندی اسلیمی ، بندی خشتی، بندی ترنج دار ، بندی شیر و شكری ، بندی شاخه گوزنی ، بندی دسته گلی ، بندی مبناخانی و…

گروه ۷- طرح های بته ای (بته جقه)

كلیه طرح های این گروه بر مبنای كاربرد بته جقه است و در آن با استفاده از انواع و اقسام مختلف بته به تزیین متن و حاشیه فرش پرداخته می شود . انواع مختلف طرح های بته جقه ای كه هر یك به گونه ای شیوه یافته اند عبارتند از بته میری ، بته خرقه ای ، بته قلمكار ، بته كردستانی و…

گروه ۸- طرح های درختی

در طرح  های این گروه درخت و درختچه های كوچك و بزرگ به خصوص به صورت تكی تركیب اصلی را تشكیل داده اند و با اجزای دیگری تركیب شده اند. مشهور ترین طرح های این گروه شامل  از درختی سبزی كار و درختی حیوان دار

گروه ۹- طرح های تركمن

كلیه طرح های تركمن درگروه نقوش هندسی قرار دارند و به صورت ذهنی بافته می شوند. مشهور ترین طرح های تركمن در ایران كه در این گروه نام برده می شوند، عبارتند از غزال گز ، قاشقی ، آخال و…

گروه ۱۰- طرح های شكارگاهی

شالوده اصلی این گروه از طرح ها نمایش صحنه های شكار و شكارگاه است. به طوری كه در بخش های مختلف طرح یك سوار كار با ابزاری مثل تیر و كمان یا نیزه مشغول شكار آهو و یا سایر جانوران است.

گروه ۱۱- طرح های گل فرنگ

همه طرح های این گروه براساس گل های طبیعی به ویژه گل رز با رنگ های بسیار روشن نظیر زرد ، آبی و سرخ می باشد. انواع طرح های گل فرنگ عبارتند از: گل فرنگ بیجار ، گل فرنگ دسته گلی ، گل فرنگ دسته گلی، گل فرنگ گل و بلبل ، لچك و ترنج گل فرنگ ، افشان گل فرنگ و…

گروه ۱۲ – طرح های قابی (خشتی)

متن فرش دراین طرح ها به قسمت ها یا قاب های مختلفی تقسیم گشته كه به طور منظم در كنار هم قرار دارند ودر داخل هر قاب با گل وبرگ های مختلفی تزیین شده است . معروفترین طرح ای قابی عبارتند از: قابی بختیار وقاب قرآنی

گروه ۱۳-  طرح های گلدانی

خصوصیت  اصلی این طر ح وجود یك یا چند گلدان در سایزهای مختلف است كه  كلیه  متن فرش را می پوشاند . اما اكثرا طرح های گلدانی داری گلدانی بزرگ در یك طرف فـرش هستنـد كـه شاخه های گل هـای آن سراسر متن فـرش را می پوشاند . معروف تـریـن  طرح های گلدانی عبارتند از : گلدانی هزار گل،گلدانی محرابی ،گلدانی ظل السلطانی.

گروه ۱۴- طرح  ماهی درهم

طرح ماهی در هم از باستانی ترین و پررونق ترین طرح های فرش ایران است .این طرح اكثرا به شكل یك واگیره می باشد و بافنده همان واگیره را در طول وعر ض فرش تكرار می كند .در این طرح یا واگیره یك حوض به صورت لوزی باچهار برگ – ماهی در اطراف آن مشاهده می شود .طرح ماهی درهم در نقاط مختلف ایران به نام های مختلفی مشهور است .مهمترین انواع آن عبارتند از:ماهی هراتی ،ماهی فراهان ،ماهی زنبوری،ماهی كردستان و زیره ماهی

گروه ۱۵-  طرح های محرابی

طرح اصلی در این گروه بر مبنای محراب است .همان مكانی كه در مساجد ،مكان نمازگذاردن امام جماعت است .دراین طرح ها اغلب محراب را با تزییناتی از قبیل قندیل، گلدان وحتی درختچه های كوچك می پوشانند و گاه دو طرف محراب را با ستون های بزرگی كه سقف محراب بر روی آن قرار دارد نشان می دهند . انواع طرح های این گروه عبارتند از : محرابی قندیلی ،محرابی گلدانی ومحرابی درختی .

گروه ۱۶- طرح های محرمات

در این طرح سراسر متن فرش از جهت طولی به چند ردیف موازی تقسیم میگردد و درون این ردیف ها با نگاره هایی همچون بته جقه، انواع اسلیمی و یا ختایی و گل و برگ های دیگر تقسیم می گردد.به عبارت دیگر متن فرش به صورت راه راه می باشد .محرمات بته جقه ای معروف ترین طرح این گروه است.

گروه ۱۷- طرح های هندسی

همان گونه كه از نام های این گروه پیداست ، كلیه نقش های  این گروه به صورت هندسی كف ساده، هندسی جوشقان، هندسی خاتم شیراز، هندسی لچك و ترنج و هندسی قابی .

گروه ۱۸ –  طرح های ایلی و عشایری

این طرح ها اصولا توسط عشایر ایران بافته می شوند و اكثرا نگاره ها  تزیینات طرح تشكیل یافته  از ذهن قالیبافان است .دراین طرح ها قرینه بودن چندان معنا ندارد و حتی همین خصوصیت  وسادگی نقوش از عوامل اصلی زیبایی طرح های این گروه است.

گروه ۱۹ – طرح های تلفیقی

طرح های این گروه در اثر گذشت زمان و با ادغام  شدن طرح های مختلف به وجود آمده است و ده ها و بلكه صد ها نوع از آن را می توان در میان مناطق مختلف ایران مشاهده كرد. برخی از طرح های تلفیقی به جهت تلفیق زیبا و صحیح نقوش مختلف از زیبایی بالایی برخوردارند . اما برخی از آنها ناشی از تلفیق نابهنجار چند طرح می باشند .

گونه های مختلفی از طرح های تلفیقی را می توان نام برد مانند لچك و ترنج تلفیقی ، تلفیقی دسته گلی ، تلفیقی گل فرنگ ، تلفیقی هندسی و…

Leave a Reply